Zimanê Kurdî zimanê muzîkê ye!

Yek ji hunermedê herî serkeftî ya ji nişfê nû ya mûzîka Kurdî Cesur Rekawt ku bi strana "To" hate nas kirin ûji bo HAWAR NET'ê axifî. .Cesur Rekawt bi hemû dilgermiya xwe bersiva pirsên me da  û behsa jiyana xwe ya mûzîkê û projeyên xwe yên nû kir. Rekawt derbarê rewşa mûzîka Kurdî û mijarên aktuel de jî daxûyaniyên girîng da...


-HAWAR NET: Birêz Cesur te albûma xwe ya ya bi navê “To” beriya çend mehan derxist. Tu dikarî xwe hinekî xwendevanên me bide nasîn. Cesur kiye, ji ku ye? 


Cesur Rekawt: Di destpêkê de ji bo dem veqetandinê ez ji we re spas dikim. Ez li Bajarê Silêmanî ya Başûrê Kurdistanê ji dayik bûme. Ev çend sale ez li Ewropa  li Antwerpen a welatê Belçîka yê dijîm. Min Li vî welatî dest bi  perwerdeya xwe ya muzîkê kir û min xelaskir. Hê jî ez li bajarê Antwerpenê dijîm. 


-HAWAR NET: Aranjorê albûma we Ayhan Evcî ye.  Tu bixwe xwest ku bi wî re kar bikin. Tu dikarî derbarê behsa pêvajoya derketina albûma xwe bikî?


Cesur Rekawt: Birastî min dixwast ez kareke baş û profesiyonel bikim. Ji bo vê yekê jî ez tim di nav tewgerekê de bûm. Bi alikariya hevala min Roşna, min Ayhan Evci naskir. Gava min li xebatên Ayhan guhdar kir, min fam kir ku min aranjorek li gorî dile xwe dîtiye. Li ser albumê em bi hevre axivîn û me  biryar da ku emê bihevre bixebitin. Piştî biryarê me dest bi xebatên albumê kir.


 "Muzik zimaneke ku herkes dikare jê fam bike ye"


- Gelo gûhdarvanên te kengî klîba te temaşe bikin?


Di demek nêz de kliba me wê bê weşan di ekranan de. Karê me yî wênegirtin û Kişandinê xelasbû. Niha klip di montajê de ye. Di klibê de gelek hevalan piştgirî dan min. Ez bi navbeynkariya we ji van hevalên xwe re (Sayid û Karzan Karox , Bella , Safaa ) spas dikim.




- Di mûzîka we de her çiqas formên mûzîka gêlerî a Kurdî hebin jî piranî formên mûzîka modern û rojavahî hene. Ev yek tercîha we bû?


Muzik zimaneke ku herkes dikare jê fam bike. Ev ziman sînorên mêjî û cografyayan derbas dike. Ayhan jî di muzîkê de wisa difikire. Em li ser albumê bihevre axivîn. Piştî du sê hevdîtinan me biryar da ku em bihevre bixebitin. 


"Nifşên pop û rock ê di nav muzika Kurdî de destpêkiriye lê em nikarin bêjin li ser bingeheke xurt hatiye rûniştin"


- Tu nava kurdan de eleqeya ser mûzîka modern a Kurdî çawa dibînî? Li gorî we pêşaroja pop û rocka Kurdî  û bi giştî mûzîka modern a kurdî çawa ye?


Hûn dikarin bi her awayî, bi her nifşî muzîka xwe amade bikin ya pewist ewe ku naveroka muzika we ne vala be. Muzika Kurdî gelek dewlemende, Mirov dikare gelek li ser bixebite û ceribandinên nû bikarbîne. Zimanê Kurdî jî li gorî min zimanê muzîkê ye. Em dikarin bêjin nifşên Pop û Rock ê di nav muzika Kurdî de destpêkiriye lê em nikarin bêjin li ser bingeheke xurt hatiye rûniştin.


Lê di pêşerojê de nifşên nû jî dê cihê xwe bigrin dinav muzikê de. Xebatên bi van nifşan jî bi giranî teqlîd derbas nekiriye û bi zanistî nehatiye kirin. Lê em nikarin rolê hinek hunermendên Kurd ji bîr bikin. Wan di van nifşande bi xebatên balkeş cihê xwe girtine û pêşvekirine ji bo hunermêndê nû.


- Tu ji başûrê Kurdistanê yî gelo azadiya li başûr ser mûzîka başûr bandorek çawa kir. Tu ferqa mûzîka bakûr û başûrê Kurdistanê çawa dibînî.


Azadiya li başûr pêşiya muzikê û huner û hunermendan vekir. Ji xwe muzik, huner, çand ku azadî hebe pêşve diçe. Ku mirov azad be, muzika ku biafirîne jî azade. 


Cudahiyeke mezin di navbera muzika bakur û başûr de tuneye, ji ber ku çand yek e. Çi başûr, çi bakur. Kurd, Kurde. Dîrok yeke, jan yeke, Çand yek e. Lê di muzikên heremî de hindek cudahî mirov dikare bibîne, lê ew jî dewlemendiya muzika Kurdî ye.


"Divê hunermendên Kurd zaravayên welatê xwe bizanibe"


- Hûn ji bakûr, başûr ji cîhanê kîjan hunermendan gûhdarî dikin.


Ez gelek nifşên  muzikê guhdari dikim, lê bi taybetî pop û rock . Ez tarzê muzikjenên Cîhanê dişopînim. Ji ber vê yekê jî ez li pirr muzîkjenan,hunermandan guhdar dikim. Ji boy muzîkjen peşve biçe pêwiste xebatên nûjen jî yê cîhanê bişopîne.






"Divê bo muzîka Kurdî de platformeke internetê hebe"


- Tu zaravaya Kurmancî jî dikarî biaxifin û tu qet hatiye bakûrê Kurdistanê?


Raste, Ez demekê li çûm bakurê Kurdistanê. Hevalên min yê  ji bakur jî pirrin. Ez zaravayên zimanê Kurdî dizanim, yek ji wan jî Kirmanciye. Li gorî min Hunermend gerek zaravayê welatê xwe bizanibe. Ji ber ku huner  sînoran derbas dike. 
- Tu medyaya Kurdî û pêşketinên siyasî û rojevê dişopînî?


Belê, ez gelek medyayên bi Kurdî û yên cîhanê dişopînim. Divê mirov ji derûdora xwe agahdar be. Bi rastî medyaya Kurdî roj bi roj pêşve diçe. Li ser înternetê malperên gelek baş weşanê dikin. Bûyerên li Kurdistanê ez ji van malperan dişopînim.
"Muzîk, helbest, pirtûk, kovar, şano, sînema; ziman û çanda gel diparêze û li dijî asîmîlasyonê çekeke pir mezine"


- Wek tê zanîn li cîhanê bazara mûzîkê ji ber înternetê di qrîzê ye. Her wiha ji ber rewşa taybet a Kurdan jî firotina albûmên Kurdî qels e. Di rewşeke wiha tu ji derxistina albûman çawa dibînî. Gelo albûm êdî tenê ser înternetê bê weşandin ne baştir e?


Derxistina albuman xebateke dijware. Xebateke pirr buhaye. Wek ku we jî got, bi sedema internetê firotina albumên bi Kurdî qelse. Sedem ne bitenê internete, sedema herî mezin li muzîke xwedîderketin tune. Ji bilî firotinê, hunermendên Kurd zêde nikarin qonseran jî çêkin ev jî pirsgirêkeke mezine. Gava ku firoştin tunebe,qonser tunebe dê muzîk çawa pêşve biçe. Ji ber van sedeman hunermendên Kurd di 5-6 salan de albumekê nû çêdikin. 


Muzîk, helbest, pirtûk, kovar, şano, sînema; ziman û çanda gel diparêze û li dijî asîmîlasyonê çekeke pirr mezine. Ji ber vê yekê dagirkeran herdem qedexekirine. Gava ku ev jî qels bibin, dê asîmîlasyon zêdetir biserkeve.


Di bazara muzîka Kurdî de platformeke internete jî ne amade ye. Ji bo weşana li ser înternetê divê bingeh amade be, lê hê ew bingeh tuneye.


- Navbera te bi hezkiriyên te re çawa ye. Bi wan re pêywendiyên te bi çi avahî ne? Tu bersiv didî mesaj û maîlên wan?


Ez muzîkê ji boy wan amade dikim. Ez gelek ji wan hezdikim û li gor demê xwe ez bersiva hemû mesaj û mailan didim. Têkilî û pêywendîyên mîn yê bi guhdarvanên min re pirr başe. 




- Ensturmaneke ku tu dikarî lê dî heye?


Belê, min perwerde ya gîtarê dîtiye û ev çend salin ez li ser gitarê dixebitim.


- Hedef û armancên te bo dahatû çine? 


Armanca min ,di Muzika Kurdî de ez û stranê xwe cihekî baş bigirin, û di tarza pop û rockê de roleke min hebe. 


"Xewna min rabûna sînoran nav axa Kurdistanê ye.."


- Em dixwazin pirsa xebatên we bikin, rojên pêşde çi projên we heye? 


Ez Ji bo xebatên baştir çêkim dixebitim. Ez niha li ser video klîpên albuma xwe disekinim. Hêdî hêdî dest bi stranên albuma xwe ya duyem dikim. Ji bo stranên xwe gotin û awazan amade dikim.


- Xewna we ya bextewariyê çiye?


Xewna min Kurdistan e..Xewna min ewe ku sînorên di navbera axa Kurdistan de rabin.


-Tiştekî ku we herî eciz dike çiye?


Mafxwarin, min pirr eciz dike. Gava ku mafê min an jî mafê hinek din têne xwarin û tiştek ji destê min nayê ez pirr eciz dibim


-Rojeke te ya normal çawa derbas dibe tu dikarî hinek ji jiyana xwe ya taybet behsa xwendevanên me re bikî…


Gava ku karê min xelas dibe ez bi hevalên xwe re dem derbas dikim. Ji gerê hez dikim. Bi hevalên xwe re digerim û sohbetan dikim. Li malê muzik heye û li devre jî wekî herkesî me.


- Di dawiyê de derveyî pirsên vê hevpeyvînê hûn dikarin tiştek bêjîn ji xwendevanên me re û lê zêde bikin… Hûn dikarin tiştên nehatine bîra me ku em bipirsin hûn bi xwendevanên me re parve bikin...


Ez dixwazim bi navbeynkariya we spas bikim ji hevalên xwe re yê ku di xebatên min de piştgirî danê  min. Di serî de ez ji aranjor û hevalên min Ayhan  Evcî re spas dikim. Kedeke pirr mezin xiste albuma min.  Ez ji hevalê min î hêja Jan Arslan re jî gelek spas dikim. Jan ne tenê bi Gotin û awazên xwe piştgirî daye min. Di xebatên albumê de rolek mezin girt. Û ji hevala hêja Roşna Xan re jî jibo alikariya wê spas dikim


- Em wek HAWAR NET spasiya te dikin. Di dawiyê de hûn dixwazin tiştek bêjîn û lê zêde bikin?


Di dawîyê de ez spasîyê xwe ji xebatkarên HAWARNET ê re dikim. Ji HAWAR Net ê re dil û deriyê min hertim vekiriye û ji xwendevanên we re û guhdarvanên xwe re spas dikim. .(HAWAR NET / Servîsa çand û hunerê)

Kürdün Kızı / Aso Tija Sodir

Taş
Toprak
Harman yeri
Feodal güzergahlar
Oyalı hasret kokusu
Sevdası dillederde destan
Eski zamanlardan kalma
Bir türküsü var civanımın,
Dağlarının
Dağlarının ardında
Kül karası savrulanda
De sen söyle,Kürdün kızı
Kimindir
Bu dağlar
Bu taşlar
Nereye akar Munzur
İsyan ne kadar meşrudur
Gözlerinin deltasında
Gözlerin ki kahverengi bal tadında
De sen söyle Kürdün Kızı
Hızır aşkına
Tuz ekmek hakkına
Güneş kime doğar
Gün kime
Gece kime
Sevda kimedir
Kimedir bu ,
Yüreğimdeki kor
Yorgun ütopyasında
Hükmü zor
Hamurabi mührüdür
Kara sevdası
Kara bahtıyla
Harmanlarken toprağı
De sen söyle kürdün kızı
Kimedir bu feryad-ı figan
Soluk soluğa


ASO TİJA SODİR

Metin Kemal Kahraman-Şahmaran 2011

Albüm İçeriği

01. Logman Feke Chemde

02. Camısan Guyia Hemgende

03. Mıneta Camısani

04. Oda Mohrkiri

05. Belgiya Raude

06. Belgiyao Phoseman

07. Cihanşaho, Nobedare Mezele

08. Belgiya Çevere Muradi'de

09. Pasa Neweso

10. Şüara Sae Moru

11. Camısan Bi Logman

12. More Sae Moru

Metin ve Kemal Kahraman’ın, uzun yıllara yayılan bir çalışmanın sonucu olan “Saé moru/Şahmaran” albümleri geniş bir kitapçıkla beraber bugün çıkıyor. Dersim Kültür Bölgesi’nde alan araştırmaları ve dokümanter çalışmalar yapan Kahraman Kardeşler‘in bu albümü de Şahmaran masalının Dersim’den derlenmiş bir Zazaca versiyonu. Albüm, masal temasını takip eden bir bütünlük içinde, sekiz enstrümantal ve dört sözlü olmak üzere toplam 12 eserden oluşuyor.

Şahmaran, belki Lokman Hekim’in oğludur.

Saé moru, belka lazé Loqman hekimi’yo.

Metin ve Kemal Kahraman kardeşler, bu albümde Şahmaran gibi kadim ve yaygın bir masalın anlaşılmasında, bin yıllık da olsa yazılı versiyonlar yanında bugün hala yaşayan kaynaklardan derlenecek sözlü versiyonların da çok önemli ve özgün ayrıntılar aktarabileceğini tartışmak istiyorlar.

Şahmaran masalı, yaşadığımız coğrafyanın, sadece tarihi eserlerle değil, ev-sahipliği yaptığı kadim diller ve bu diller üzerinden aktarılan sözlü birikimle de çok derin bir insanlık hafızasına tanıklık ettiği tezinin en canlı örneğidir.

Metin ve Kemal Kahraman’ın yıllardır beraber çalıştığı grup elemanları Serdar Keskin, Ahmet Tirgil, Umut Kahraman, Maviş Güneşer, Mübin Dünen gibi müzisyenler bu albümde de enstrümanlarıyla yer alıyor. Bunun yanı sıra Erkan Oğur, Okay Temiz, Henning Schmiedt, Ulli Bartel, Ertan Tekin gibi önemli solist sanatçılar ve İstanbul Sayat Nova Korosu da hissedilir katkılarıyla misafir edilmişler.

Masalların Şahı Şahmaran Saé Moru - (inceleme)

Başta mıyız, sonda mıyız? Şaé Moru masalının sorduğu en temel soru budur. Zaman için bir “başlangıç” varsa bir “son” da olmak zorundadır. Öyle denir. Ancak bunu doğrusal bir zaman algısını kabul eden “modern zaman” kavramı zorunlu kılar... Oysa kadim diller ve kültürler bu konuda farklı bir bakış açısına sahiptirler... Zaman ve oluş daireseldir; devran döner ve malik halq eder. Bu durum bizi tarih-tekerrür yanlış yorumunu da mecbur kılmaz... Çünkü dönen zaman sanıldığının aksine hep aynı güzergahta dönmez; her dönüş aynı zamanda bir üste sıçramadır. Ve zamanın döngüsü hep ileri giden bir doğru değil, hep yukarı dönen bir spiraldir. 

Yalnız Müzikten Anlayan Müziği de Anlamamıştır... - Mehmet ATLI

Benden müziğim üzerine bir yazı yazmam istendi.Bu, balığa denizi sormak gibi bir şey, diye iddialı bir laf etmeyeceğim. Ama, biraz da böyledir, diyeceğim. Yalnız müzik için değil, her tür insanî faaliyet için teori ve pratiğin iki ayrı bilgi alanı, iki farklı metodoloji ve disiplin, farklı kavramsal araçlar ve muhakemeler, farklı beceriler, velhasıl iki ayrı dünya tanımladığını belirtmek isterim her şeyden önce. Bir şeyi yapmak başka, yapılan üzerine fikir üretip konuşmak, yazmak başka bir şeydir desem, çok bilinen ama unutulan bir gerçeği hatırlatmış olurum sadece. Bu ikisini lâyıkıyla bir arada yapabilen özel donanımda insanlar da var mutlaka. Ben onlardan biri değilim.Ama bu böyle diye müzik üzerine hiç bir şey konuşamam denemez. Söz konusu olan kendi müziğim (kendi müziğim diye bir şey varsa tabii) olunca bir tutukluk yaşıyorum. Bunu ben yapmamalıyım diye düşünerek. Çünkü bana göre artık dünyanın her yerinde olduğu gibi Kürtlerin de eleştiri, analiz gibi alanlarda yol alması gerekiyor. Gerçekten, elinde saz şarkı söyleyen, elinde kalem şiir yazan, elinde kamera film çeken insan sayısına göre bu konularda sadece fikir üretmeyi, koleksiyonerliği ya da arşivciliği, analiz ve kritik gibi alanları seçmiş; bunu iş edinmiş, bu işten gocunmayan, bunun değerinin bilincinde insan sayısının bu kadar az olması, üzerinde düşünmeye değer, dahası, aşılması gereken bir olgudur.

Benimle yapılan çeşitli söyleşilerde bu konu üzerinde durdum aslında. Örneğin 2006 yılında Adem Yavuzla yeniperspektif.com için yaptığımız söyleşide şunları söylemişim:“Eleştiri her şeyden önce modern bir tavır ve modern dünyaya özgü bir kategori. Pek çok alanda olduğu gibi eleştiri alanında da daha yeni yeni bir kültürün oluşmaya başladığını söyleyebilirim. Bu eksiklik, bizim tarihsel ‘gecikmişliğimizle’ ve Ortadoğulu kimliğimizle mutlaka ilgili. Tanpınar'ın sözleriyle söylersem; nasıl bir geleneğimiz olduğundan çok bizim gelenekle nasıl bir ilişki kurduğumuz daha önemli. İlişkiyi önemseyen bir bakış, daha dinamik bir kavrayış ve tartışma alanı açacaktır önümüze. Yoksa diğer türlü, geçmişi dondurup hayranlıkla izleriz. Öte yandan, ‘bir ulus inşa etme’ problemi olan her topluluk güçlü bir geçmiş ve gelenek iddiasını canlı tutmak zorunda. Fakat bunu, resmi söylem kurucularına bırakmak ve evet, güncel sorunlarımıza bakmak zorundayız.Müzisyenlik gibi hayatla canlı bağları olan bir alanda yeni üretimleri ve geçmişle kurulan zengin ilişkileri önemsiyorum. Geleneksel mirası hoyratça tüketen kolaycılığı değil. Tüm bunlar eleştiri disiplininin ele alabileceği geniş tartışma olanakları açıyor önümüze. Kürtler arasında hala bir müzik yayıncılığının olmayışı, müzik eleştirmeninin bulunmayışı, elinde saz şarkı söyleyen insan sayısına oranla müzik üzerine düşünen ve yazan bu kadar az sayıda insanın oluşu, sözlü kültür alanından bir türlü yazının dünyasına geçemeyişimizle de ilgili diye düşünüyorum. Bir de şunu unutmamak gerek: henüz müzisyenleri ya da yazarları besleyecek bir sanat piyasası dahi oluşmamışken eleştirmenlik kurumunun var olabileceği koşullar neredeyse yok. Bu koşulların oluşması sanatın pratik ve teorik bilgi alanlarında uğraşmayı profesyonel meslek olarak seçmeyi ve böyle geçinebilecek bir piyasayı gereksiniyor. Yavaş yavaş bu koşullara yaklaştığımızı seziyorum. Bir de şu var: Geçmiş herkese eşit uzaklıkta ve değeri konusunda herkes mutabık. Bugünü tartışmaya başlamak, taraf olmak demek. Bundan kaçınıyoruz sanki.

”Bugün de aşağı yukarı aynı noktadayım. Bu yüzden, müzik yayıncılığıyla ilgili gelişmeleri önemsiyor ve bu derginin çıkmasında emeği geçen herkesi kutluyorum. Daha önce söylediğim şeyleri tekrar etme pahasına da olsa, bu ilk sayıda olmak istememin nedeni, önemsediğim bu çabanın yanında olduğumu hissettirmek istemem.Bu uzun girizgâhtan sonra konuya dönersem; “müziğim” hakkında konuşamasam da müzikle kurduğum ilişki üzerine bir şeyler söylemek isterim. Harcadığım bunca mesaiye ve iyi kötü para kazanmama rağmen ben müzikte hala amatör sayılırım. Geçimimi hala büyük oranda başka bir işten sağlıyorum. Bu, ne içinde ne dışında, hem içinde hem dışında olma hali beni ne kadar yıpratsa da müziğim için hayırlı sonuçları oldu diyebilirim. Bana istemediğim sahnelere çıkmama, gereksiz yere çok albüm yapmama, benden istenen sözleri değil içimden gelen sözleri ve sesleri duyurma gibi özgürlükler ve seçme şansı sağladı, sağlıyor. Kürtçenin trajik hikayesi düşünülürse başka şansım da yoktu. Ya piyasada bir yer arayacak ya da başka bir işten geçim sağlayıp sevdiğim işi fazla yıpratmamaya, onla kurduğum ilişkiyi fazla zedelememeye çalışacaktım. İkincisini seçtim ya da seçmek zorunda kaldım. Öte yandan, bunun cesaretsizlikle de bir ilgisi olduğunu teslim ediyorum.Kürt müziğinin temel problemi Kürtlerin temel probleminden bağımsız değil: Özgürlük. Dolayısıyla benim müzik hayatımda da en belirleyici temel sorun Kürtçenin ve Kürtlerin özgürlüğü sorunu. Kürt sanatçıların bir an önce dünyadaki diğer meslektaşlarının sahip bulunduğu asgari koşulları elde etmek gibi bir sorunu vardır. Bu sorun, Kürt müziği ile Kürt siyasetinin kesiştiği noktayı ifade eder. Burada Kürt müziğinin ikinci temel sorunu belirir: Kürt sanatının siyasetten bağımsızlaşması problemi.Siyaset-sanat ilişkileri her çağda ve her coğrafyada netameli bir konudur. Bu konudaki kişisel fikrim, sanatın kendi özgül düzleminde, kendi araçları, kendi ifade biçimleri içinde kalmak kaydıyla, sanatçının tamamen özgür vicdanî ve fikrî kanaatleri ile düşünüp, davranıp sanat icra eylemesi yönündedir. Kürt sanatı artık kendi gündemlerini oluşturabilmeli, kendi ayaklarının üzerinde durabilecek bir piyasaya ve icra özgürlüğüne kavuşmalıdır. Siyasetin buradaki rolü, sanata ve sanatçıya bu özgürlükleri sağlayacak ortamı hazırlamak için mücadele etmekle sınırlı olmalıdır.

Bu, sanatçıların kendi siyasi görüşleri, duruşları ya da faaliyetleri olmayacağı ya da olmaması gerektiği anlamına gelmez. Tam aksine, toplumsal her olgu gibi sanatın da siyasal bir yönü vardır ve sanatı büsbütün bireysel bir faaliyet olarak görmediğimi vurgulamama gerek bile olmamalı. Birçok sanatçının günlük bir gazete dahi okumadığı koşullarda, asgari düzeyde politik ilgileri olan bir camiaya özlem duyan, bunun kıymetini gayet iyi bilen biri olarak söylüyorum bunları. Ne var ki, yine Kürtçenin ve Kürtlerin yaşadığı trajik modern tarih, dünyanın pek çok ülkesinde aşılmış, artık modası geçtiği ya da böyle bir gündem olmadığı için konuşulmasına bile gerek duyulmayan bu gibi konuları bizim için hâlâ canlı, güncel problemler kılmakta.

Bize özgü bu sorunları aşmak ve dünyanın diğer kültürleriyle canlı, zengin, yaratıcı ilişkiler kurmak birinci önceliğimiz olmalıdır. Kağıt üstünde kolay gibi görünen bu hedefin kişisel olarak benim için de, mensubu olduğum Kürt sanat camiası için de henüz hayal olduğunun bilincindeyim. Ama vizyonumuz bu olmalı diyorum.“Yalnız müzikten anlayan müziği de anlamamıştır” diye bir söz okuduğumu hatırlıyorum. Bu, hayatıma yön veren bir ilke oldu. O kadar yön verdi ki neredeyse müziğe zaman ayıramaz oldum! Şaka bir yana, gerçekten vaktimin çoğunu geçim telaşı, aile ve eş-dost ilişkileri, gazete ve kitap okumak, olanca sosyalliği ile hayat alıyor yani. Müzik ise bu hayatın bir parçası sadece. Bu övünülecek bir durum değil ama şunu söylemek istiyorum; müzik ya da genel olarak sanat, geniş bir kültürel evrenden, hayatın kendisinden beslenmek durumunda. Steril ortamlarda çok konsantre bir sanat hayatı bana ne sıcak ne de insanî geldi. Bu konuda yanılıyor ya da çok tembel davranıyor da olabilirim doğrusu.Benden bu yazı için fotoğraf istendiğinde aşağıdaki fotoğraf geldi aklıma. Müzisyenlik maceramızla ilgili fikir verdiği için. Yıl 1984 olmalı. Galatasaraylı olduğum zamanlar...Ablam naylondan bir 5 numara dikmiş sırtıma...Abim beni Diyarbakır’ın o yaz sıcağında, Bağlar’daki evimizin damına çıkarıp sazla bir fotoğrafımı çekmiş. Nedense, damın orta yerinde duran bir sandalyede ve çizgili pijamamla...35 yaşıma geldiğim şu yılda müziğe hevesli Kürt çocukları, gençleri artık daha iyi şartlarda yetişsin istiyorum. Onlara bırakacağımız mirası önemsiyorum.

Bir de şu var, her olgu gibi sanatın ve sanatçının kendisi de tarihseldir. Yani tarih denen deryanın belli bir dilimiyle ilgilidir. Sizden öncesi ve sizden sonrası vardır. Hiç bir sözü, hiç bir sesi yerçekimsiz bir boşluğa söylemezsiniz. Bir sanatçı için hürmet ettiği, kulak verip kendine rol modeli olarak seçtiği sanatçılar çok önemlidir. Bunların bilincine varan bir sanatçı bir nebze olsun şişkin egosunu sınırlayabilir. Ben izinden yürümeye çalıştığım ustalarla onur duyuyorum.Nizamettin Ariçler, Şivan Perwerler, Aram Tigran ve Ciwan Hacolarla… Metin Kahraman, Serdar Keskin ve Kerem Gerdenzerîler, Livaneli ve Ahmet Kayalarla... Ne kadar lâyık olabilirim bilemem, ama kimlere kulak verdiğiniz çok önemlidir, bunu söylemek isterim.

 Sınırlarının ve imkânlarının farkında olmaya çalışarak…

Geçmişle gelecek arasındaki bu süreklilik içinde kendine özgü bir renk olabilmek...

Bizden sonrakilere daha iyi koşullar sağlamak için uğraş vermek.

E, birazcık daha konforlu bir hayat tabii…

Müzik adına tüm çabam bunlardan ibaret.

MEHMET ATLI ( Do-jin Müzik Dergisi için Yazdığı Yazıdır. )

Midyat Tarihi

MİDYAT TARİHİ
 

Tarihte Midyat

         İlçemiz Midyat'ın  coğrafi olarak konumu, doğusunda Dargeçit ilçesi, batısında Ömerli ilçesi, kuzeybatısında Savur ilçesi, kuzeyinde  Batman iline bağlı Gercüş ilçesi, güneyinde Nusaybin ilçesi, güney doğusunda ise Şırnak  iline bağlı İdil ilçesi yer almaktadır.  Bu ad, ibadet edenlerin dağı, diyarı anlamında kullanılır. Bu bölgenin yüzölçümü 10.000 Km2'den fazladır.
 

         İlçemizin ismi ve ilk kuruluşu konusunda, değişik görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklara göre, İlçenin adı bir çok değişimlerden sonra Farsça, Arapça ve Süryanice karışımından meydana gelmiş "AYNA" anlamına gelmektedir.
 

       Başka bir rivayete göre de Midyat, Mağaralar Kenti anlamına gelen " MATİATE" kelimesinden ismini almıştır. Bu görüşü ileri sürenler, "MATİATE" isminin Asur yazıtlarında M.Ö. 9.Yüzyılda geçtiğini ifade etmektedirler. Bu görüşe paralel olarak Midyat'ta ilk yerleşim yerinin mağaralar olduğunu gösteren "Elath" mevkiinin (Midyat'a 3 Km. uzaklıkta ve Acırlı Beldesi yakınında bulunan Ziyaret-Mesire Yeri) Romalılar döneminden günümüze kadar geldiği söylenmektedir.

Mor Yakup Kilisesi

           

       1973 Mardin İl yıllığında İlçenin tarihçesi hakkında şu bilgiler yer almaktadır: Orta Asya'dan göçüp Anadolu'ya gelen Eti Türkleri, Mezopotamya dediğimiz Dicle ve Fırat Nehirleri arasında yer alan  ve verimli topraklara sahip olan bölgeye yerleşmişlerdir. ( M.Ö. 2000 yıllarında ) Bölgeden geçişleri sırasında Midyat'ı  büyük bir mağara şehri halinde kurup, hayvanlarını da burada barındırmışlardır. Midyat'ın altındaki mağaralar o devirlerde barınak olarak kullanılmışlardır. Bu mağaraların birbirleri ile bağlantıları vardır. Daha sonraları bu bölgeye Orta Asya  Türklerinin öncü göçebeleri olan Komuk Türkleri gelip yerleşir.

            Bölgeye gelip yerleşen Komuklar, asırlarca Asurilerle savaşmışlardır. Bu dönemlerde Asurilerin birkaç defa bölgeyi ele geçirdiği görülmektedir. Ancak bu istilaları pek uzun sürmez ve her defasında çekilmek zorunda kalmışlardır. Nitekim Asur Hükümdarı Tıglatninip zamanında Komuklar, tamamen duruma hakim olmuşlardır. M.Ö. 500-100 yılları arasında bölge, değişik kavimlerin istilasına uğramıştır. Makedonyalılar, Persler, Romalılar bu bölgede hüküm sürmüşlerdir. Midyat' ın asıl meskun hale gelişi veya bölge olarak kuruluşu Selefkuslar devrine rastlamaktadır (M.Ö.180 Yılları).

Meryemana Kilisesi

         M.S. V. yy kadar Hıristiyanlık bölgeye hakim olmuştur. VI. asırdan sonra, İslamiyet' in yayılışı ile birlikte Arap akınları başlamış ve VII. yüzyılda Halit B. Velid orduları bölgeyi fethetmişlerdir. Abbasiler döneminde bölgede imar ve kalkınma hareketleri görülmüştür. Midyat köylerinin ekserisi Harun El Reşit döneminde kurulmuştur. Harun El Reşit'in oğlu Memun'un Türk-Arap karışımı olarak kurduğu büyük bir ordu Cizre-Mardin eski patika yolu boyunca yüz karakola yerleştirilmiştir. Mahalmiler böyle doğmuşlardır. Midyat ve çevresindeki köylere verilen "MAHALMİ" adı buradan gelmektedir. Mahalmi; yüz mahalle, yüz yer, yüz ordugah anlamına gelir ve bugün de Cizre'den Mardin'e kadar eski patika yolu, özellikle eski Bağdat yolu üzerindeki ( bu kervan yolu üzerindeki) bu köyler, Türkçe, Süryanice ve ağırlıklı olarak Arapça karışımı Mahalmice diye tabir edilen bir dili konuşur. Bu köyler: Söğütlü, Şenköy, Acırlı, Çavuşlu, Sarıkaya, Gelinkaya, Düzgeçit, Ovabaşı, Ziyaret, Estel Kesimi, Yolbaşı, Sarıköy, Düzova, Yayvantepe, Eğlence, Pelitli'dir.

           Mahalmice konuşan bu köylerimizin sakinleri konusunda başka görüşler de vardır. Bir görüşe göre bunlar, Necef Çölünde yaşayan cengaver ve savaşçı Benihilal kabilelerinden. Büyük bir kısmının Orta Asyalı Türklerden olduğu da rivayet edilir. Cizre ile Mardin arasında Midyat bölgesinde yerleştirmekle Bizans'a karşı hem savunma hem de futuhat politikası takip etmiş olan Memun, Estel Camii'ni ve Derizbin (Acırlı) Camii'ni inşa ettirmiştir.

         

         Prof. H. Hollerweger' e göre, Mardin'in doğusuna ve Midyat'ın batısına düşen Mhalmoye'nin bir çok büyük köyü, 1209 yılından önce Hıristiyanlıktan İslamiyet'e geçmişlerdir.
 

        XI. yüzyılda Artuk Devleti genişleyerek, batıda Halep, doğuda Musul ve Bitlis, Kuzeyde Harput (Elazığ), güneyde Darzuru içine alır.İşte Midyat da, bu dönemde Mardin, Hasankeyf ve Musul eyaletleri arasında irtibat vazifesi gören bir bölge olarak en parlak devirlerinden birini yaşamıştır. Bu tarihte bölgenin merkezi Derizbin ( Acırlı ) köyüdür. Derizbin beyleri Artukoğullarına bağlı yarı müstakil bir beylik olarak hüküm sürüyorlardı. Mervaniler ve Eyyübiler'den sonra Midyat 1535 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından ele geçirilmiştir. 1838 yılında Diyarbakır Valisi Ali Paşa tarafından ziyaret edilen Midyat'ta, bir redif taburu teşkil edilir.

         1810 yılında ilçe olan Midyat, 1915'te Cevat Paşa tarafından  imar görülmüştür. Askeri Kışla, Cevat  Paşa Camii ve Ulu Camii bu dönemde inşa edilmiştir.

 

 Tarihte Mardin

  Mardin'in esas adı, bazı tarihi kaynaklara göre "Merdin" olarak  geçmektedir.Bu tarihi şehir Mardin Eşiği adı verilen kenar kıvrımlar kabarıntısının güney kanadında, geriden çok sarp  dikenliklerle çevrili bir yamaçta, ortalama 1300 metre yükseklikte  kurulmuştur.

 

            Huriler İ.Ö. XXX. yüzyılda yöreye gelip yerleşmişler. Hurriler' den sonra Mitanni halkı, onların ardından da Asurlular'ın yönetimine geçen Mardin ve yöresi İ.Ö. IV.yy..'nın ikinci yarısında başlayarak Pers Kralı Keyhüsrev II.'nin İ.Ö. 331'den İskender &8216;in , onun ölümü üzerine de komutanlarından Seleukos'un egemenliği altına girmiştir.

            İ.Ö. II.yy.. yarısından başlayan karışıklıklar sırasında Arami halkı, Abgar Beyliğini kurdu. Aynı yüzyılın sonlarına doğru Mardin, Romalılar ile Sasaniler arasındaki bir çok çatışmaya sahne oldu.  İ.S. 640' ta Hz. Ömer'in halifeliği sırasında İlyas B. Ganem adlı Arap komutanının emrindeki bir ordu, Mardin'i alarak Rum idaresine son vermiştir. Böylece Mardin ve ahalisi Müslüman Araplara geçmiştir. M.S. 692 yılında Abdulmelik zamanında Mardin, Emeviler'in eline geçer.  640'ta Araplar tarafından ele geçirilen kent XI. Yuzyılın sonlarında Selçuklu Devletine katılmıştır.

            Yavuz Sultan Selim döneminde Mardin, Osmanlıların hakimiyetine girmiştir. Osmanlı döneminde, Diyarbakır Eyaletine bağlı bir sancak idi. Mardin o dönemde kentin toplam nüfusu 43 binin üzerinde 24.000  kadarı Müslüman, geri kalanı Süryani, Yakubi, Nesturi, Keldani ve Yahudi idi.  1920 yılının başlarında Fransızlar Mardin'i denetimleri altına almayı deneselerde başarı sağlayamadılar.

  Mardin şehri, Sümerler,  Persler, Romalılar,  Bizans ve Türk-İslam Devletlerinin zaman zaman hakimiyetlerine bağlı hükümlerle idare edilmiştir.

    

Ulucami Mahallesinde bulunan Camii Kebir  M.S. 1176' da yaptırılmış. Zenciriye Medresesi ( M.S. 1385) Artukoğullarından günümüze kadar kalmıştır. Süryani Cemaatinin önemli bir mabedi olan Deyrulzafaran ise 1600 yıllık bir tarihe sahiptir. M.S. V. Asırda Arami ırkına mensup Süryaniler tarafından yapılmış olan bu Manastır, 1932 yılına kadar Süryani Kadim Cemaati' nin Patriklik Merkezi konumunda idi. 

                                                                         Kaynak:Midyat.gov.tr